O Irrio peliqueiro a Castro Caldelas
Castro Caldelas · Ourense
«Non hai moitos anos, había na procesión unha fermosa danza de arcos, con música da carballesa e pantasmas, e, ademais, un mascarón que aínda sai, o Irrio, con carauta de pau pintado e vestido de fraque con vivos marelos, o cual corre ós rapaces cunha pelica atada a un pau, do que lle vén o chamárenlle "Irrio Peliqueiro"».
“O nome de írrio ten relación cos guirrios asturiáns e esta máscara ven ser no meu conceito como os cigarrós, felos, choqueiros, charrúas, etc., supervivenza das mascaradas prehistóricas, conservadas no demo das representacións ecresiásticas da Edade Meia, do que sen dúbida provén dereitamente o írrio caldelau.”
“Pol-os Remedios, antes faguían unha bunita danza de arcos, unha comparsa de oito mozos vestidos de branco adornados de fitas e panos de seda de cores. Agora hai moitos anos que non a fan: pra ve-la danza de arcos compre agora ir a Santa Tecla, na Ribeira, á festa da Luz. Tamén había unhas amazonas ou xigantóns que alí chamaban pantasmas, e algún tempo houbo tamén cabezudos. Un vicario modernista mandounos desfaguer. Hoxe non queda daquelo máis que o írrio, máscara que vai dediante da procesión, c’unha carantoña de pau, e un vestido antre payaso e incroyable; viste fraque e pantalón de colorís, con grandes botóns e leva unha pelica de ovella atada a un pau e co-ela corre ôs rapaces que lle berran: Írrio! Írrio piliqueiro!”
O Irrio encarna toda a tradición destas festas e é o elemento máis característico do folclore de Caldelas. Porta máscara barbada de madeira e vai vestido de frac, no que resaltan os grandes botóns, e provisto dunha pelica ou pel de ovella, coa que persegue e golpea o público. Sae na procesión, rodeado de gaiteiros, e é moi respectado. Dispón dos seus propios foros..
González Montañés, no seu artigo “Mascaras gigantes y cabezudos en el Corpus gallego”, sinala que o Irrio peliqueiro goza dos mesmos privilexios de inmunidade física e dereito de exacción aos tendeiros dos que disfrutan os Peliqueiros do Entroido, cos que coincide nos castigos físicos que inflixe ao público, que non pode defenderse de obra, aínda que si de palabra.
Uns pensan que representa a nobreza ou, cando menos, os seus administradores ou apoderados. Outros veno como un defensor do pobo fronte aos comerciantes e acomodados. Tamén se afirma que non pode simbolizar máis que o demo..
Olegario Sotelo Blanco está de acordo con Vicente Risco en que a súa raíz ha estar nas mascaradas dos tempos prehistóricos, prácticas que enraizaron e subsisten na cultura popular. Na Idade Media, a Igrexa, ao non poder impedir a celebración destas mascaradas, integrounas nos seus rituais.
As Pantasmas mencionadas por Risco eran outro tipo de máscaras danzantes. Conta tamén Risco que o que caracterizaba ás pantasmas era as mans, que viñan ser como luvas recheas de serraduras suxeitas ás propias mans do portador, o que facían que se balanceasen de modo autónomo nos xiros de baile. Na actualidade saen os xigantes e cabezudos.
A danza de arcos realizábana grupos de oitos mozos ricamente vestidos. Na actualidade é necesario acudir á festa da Luz, en Santa Tegra de Abeleda, para contemplar este tipo de danza. O etnógrafo verinense Xesús Taboada Chivite menciona a danza de Santa Tegra e outras danzas de arcos galegas no seu ensaio Etnografía galega: «A Danza de arcos en Santa Tecla de Abeleda (O Castro de Caldelas); danzas rítmicas arredor da imaxe como a de Guín (Bande); danza e contradanza de Darbo, de mozos e mozas que realizan belidas figuras coreográficas. Danzas dos pelengrinos, de Hío; de Aldán; de Fiada, etc.»
Text en l'idioma en què el publica la font. Text de la secció de festes de l'article de la Wikipedia sobre Castro Caldelas (CC BY-SA 4.0): article original i autors. Les dates i el programa de cada any els publica l'ajuntament.
On se celebra
El punt marca el centre del municipi.
Més festes de Castro Caldelas
-
Setembre
-
Noite das bandeiriñas
6 de septiembre
O día 6 de setembro, mozos e non tan mozos, que voluntariamente prestan a súa colaboración na organización das festas e foron realizando os preparativos en días anteriores, reúnense. Ao dar as doce, …
-
Noite das bandeiriñas
6 de septiembre
-
Setembre
-
Descrición
6 de septiembre
«O Santuario da Virxe dos Remedios do Castro de Caldelas data de fis do século XV. Tivo outrora moita romaxe e moita esmola. A eirexa actual é de mediados do século XIX, espaciosa e esbelta, con dúas…
-
Descrición
6 de septiembre
-
Sense data
- Festa dos Remedios
Altres festes d'Ourense
Interès turístic internacional
Interès turístic internacional
Interès turístic nacional
Interès turístic nacional
Interès turístic autonòmic
Interès turístic autonòmicFonts: secció de festes de l'article de la Wikipedia del municipi (CC BY-SA); festius locals: festivos.io (CC BY 4.0) a partir dels butlletins oficials. Les dates exactes de cada edició les publica l'ajuntament.